چكيده
مقدمه: آموزش پرستاري، زير بنايي براي تامين نيروي انساني كار آمد جهت رفع نياز جامعه مي باشد. پژوهش هايي كه درسال هاي اخير در مورد آموزش باليني انجام شده است نشان مي دهد كه هنوز يك برنامه آموزش مناسب كه انتظارات دانشجويان پرستاري را بر آورده نمايد ، تنظيم و اجرا نشده است.
روش ها: اين پژوهش يك مطالعه زمينه اي است كه در آن تعداد 60 نفر از دانشجويان دختر ترم ششم پرستاري كه داراي شرايط ورود به پژوهش بوده اند، انتخاب شدند. ابزار گرد آوري پرسشنامه بوده و براي تجزيه وتحليل يافته هاي آن از روش آمار توصيفي واستنباطي استفاده شده است.
نتايج: يافته هاي پژوهش نشان داد كه انتظارات دانشجويان از مربيان ، تناسب تعداد دانشجو به مربي، از برخورد پرسنل بخش و با آنها انجام تكنيك هاي تخصصي دربخش و ... به ترتيب 7/66% ، 3/68%،3/68%،3/ 73%،.....وميزان بر آورده شدن انتظارا ت آنها از موار فوق به ترتيب 65% و 7/41% و 3/13% و 7/71% مي باشد.
بحث: با توجه به نتايج بدست آمده در اغلب موارد، انتظارات دانشجويان از برنامه هاي آموزشي واجراي آن بر آورده نشده است. احتمالاً مشكلاتي نظير بالا بودن انتظارات دانشجويان و مشكلات برنامه ريزي و اجرايي آموزش در درس بهداشت مادران مي باشد كه با انجام پژوهش هاي تكميلي بايستي مورد بررسي
قرار گيرد.
Keywords: Nursing education, teaching in clinical nursing
مقدمه:
يكي از مسائلي كه امروزه حرفه پرستاري با آن روبه رو است، مسئله ترك تحصيل دانشجويان و عدم هماهنگي آموزش پرستاري و مسئولين دانشكده با آنها مي باشد. حرفه پرستاري امروز همگام با ساير علوم از حالت سنتي خود بيرون آمده و به صورت علم گسترده اي در خدمت مردم قرار گرفته است. از آنجايي كه پرستاران بخش عمده اي از مراقبت بهداشتي را تامين مي كنند، بايستي آموزش ونقش آنها در مراقبت بهداشتي توسعه يابد. براي چنين امري بايستي بر آموزش پرستاران تاكيد شود و دانشكده هاي پرستاري دانشجويان را منحصراً براي مراقبت هاي درماني از افراد بستري در بيمارستان آموزش ندهند. بلكه دانشجويان بايد دانش و مهارت هايي را كسب كنند كه بيشترين ارتباط را با نياز هاي مراقبت بهداشتي جامعه دارد (1). شرايط فرهنگي و خانوادگي، ميزان مهارت زباني يادگيرنده، محيط و شرايط فيزيكي، محيط آموزشي، نگرش مربيان در مورد تعليم و تربيت، وجود امكانات و تجهيزات مختلف آموزشگاهي و نهايتاً ديد مربي در شكل گرفتن هدف ها موثر مي باشد (2). تورنياي (Torniay) معتقد است برنامه ريزان آموزش پرستاري، اصلي ترين بخش در آموزش پرستاري را آموزش باليني مي دانند و معتقدند دانشجويان پرستاري، دانش نظري خود را با انجام كار در محيط هــاي كار آمـوزي مي توانند توسعـــه بخشند و همانجاست كه با مشكلات ومسائل گوناگـون رو به رو هستنـد(3). در سال 1919 ميلادي مربيان پرستاري نيز گرد همايي به منظور بالا بردن سطح آموزش و كيفيت كار مربيان، توسعه روش هاي مراقبت از بيمار وتعيين مسئوليت هاي آموزشي تشكيل دادند و در همين سال نياز به آموزش باليني وسازمان دهي آن مشخص گرديد. در اين زمينه پرستاران كوشش هاي فراواني به عمل آوردند و اهميت برقراري ارتباط موثر بين سرپرستار ومربي را مورد مطالعه قرار دادند كه علت نامطلوب بودن آموزش باليني را عدم تكاپوي زياد دانشجو جهت كسب مهارت، نبود فرصت كافي جهت به كارگيري آموخته هاي تئوري در عمل و محدوديت ناشي از انتقال ياد گيري از پرستاري به پرستار ديگر دانستــه اند (4). رياحــي 1369 مــي نويســد: از جملــه مسائلـــي كه حرفــه پرستاري با آن رو به رو است، شرايط و چگونگي آموزش پرستار است. اغلب بيمارستان ها و مراكز بهداشت كه درحال حاضر فاقد فعاليت آموزشي و شرايط مناسب براي كار آموزي دانشجويان پرستاري است(5).
1- عضو هيئت علمي(مربي) گروه مامايي دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه ع. پ اصفهان
2- مسئول آموزش دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه ع. پ اصفهان
3- عضو هيئت علمي (مربي) گروه بهداشت دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه ع. پ ايران
اهــداف ايــن پژوهـش عبارتنــد از تعييـن انتظارات وميــزان برآورده شـدن انتظارات دانشجويـان ازمربي وپـرسنل پـرستاري
بخش در مورد فراگيري مهارت هاي بالينــي، محيطي فيزيكي، فرآگيري مهارت هاي باليني تخصصــي از واحـد كار آموزي بهداشت مـادران و نـوزادان.
مواد و روش ها:
اين پژوهش يك مطالعه زمينه اي مي باشد كه واحدهاي مورد پژوهش يك گروه 60 نفره دانشجو دختر ترم 6 پرستاري، ورودي سال71 دانشكده پرستاري و مامايي اصفهان هستند. اين گروه واحد كارآموزي مادران ونوزادان خود را تازه گذرانده اند. دانشجويان ميهمان و انتقالي جزو نمونه هاي پژوهش نبوده اند. واحدهاي مورد پژوهش هيچكدام شاغل نبوده و قبل از ورود به تحصيلات عالي نيز بعنوان پرسنل بخش هاي بيمــارستان، شاغل نبوده اند. ابــزار گردآوري پرسشنامه بوده است كه يك قسمت سوالات در ارتباط با انتظارات دانشجويان از مربي، پرسنل، محيط فيزيكي و نحوه ارائه فعاليت هاي تخصصي در بخش هاي مامايي، زنان، نوزادان و ... مي باشد. قسمتي ديگر در ارتباط با ميزان برآورده شدن اين انتظارات تهيه و تنظيم شده است. پاسخ ها به صورت كاملاً برآورده شده، تاحدودي برآورده شده، به ندرت و اصلاً برآورده نشده طبقه بندي شد. اعتبار علمي ابزار گرد آوردي داده ها با روش اعتبار محتوي و اعتماد علمي آن با استفاده از آزمون مجدد تعيين شده است. براي تجزيـه و تحليل داده هـا از آمـار توصيفـي و استنباطـي
(r همبستگي پيرسون وX2) استفاده شده است. براي محاسبه انتظارات واحدهاي مورد پژوهش از مربي، پرسنل پرستاري بخش و محيط فيزيكــي به ترتيب درجه اهميت نمره اي درنظر گرفته شده است كه امتيازات جداول براساس اين نمره ها محاسب شده است كه به اين قرار است:
خيلي با اهميت = 3 نمره، با اهميت = 2 نمره، تاحدودي با اهميت = 1نمره، بي اهميت = صفر. براي تعيين ميزان بر آورده شدن انتظارات واحدها نيز 4 درجه منظور گرديده است كه شامل: كاملاً= 3نمره، تاحدودي = 2 نمره، به ندرت = 1 نمره، و اصلاً = صفر.
نتايج:
نتايج حاصل از اين پژوهش ميزان انتظارات دانشجويان از مربي را در جدول شماره1 و بر آورده شدن آن از مربي را در جدول شماره 2 نشان مي دهد كه به ترتيب رتبه سئوال ها، سوال هاي 2، 1، 10، 4 پرسشنامه از اهميت بيشتري برخوردار بوده است. بطوريكه 3/68% واحدهاي مورد پژوهش، متناسب بودن نسبت دانشجو به مربي و 7/66% واحدها، برخورد محترمانه مربي با دانشجو و 70 % واحدها، تشويق مناسب براي دانشجوياني كه مراقبت هاي مطلوب پرستاري را انجام مي دهند را انتظار داشته اند. برآورده شدن كامل انتظارات آنها از اين موارد به ترتيب 7/41%، 65% و20% بوده است. با توجه به رتبه سؤالات از نظر اهميت و نمرة كسب شده امتيازات محاسبه شده و در ستون آخر درج شده است. در ارتباط با تعيين انتظارات دانشجويان از پرسنل بخش در مورد فراگيــري مهارت هــاي بالينــي، واحدهاي مورد پژوهش از 7 سئوالـي كه مطرح شده بود، 3/88% خواستار بودند پرسنـل، دانشجو را به عنوان يكــي از اعضـاي تيم بهداشت در آن بخش بپذيرنـد، 3/73% انتظار داشتند كـه اجـازه دهند دانشجـو در انجـام تكنيك هاي مراقبتي باليني بـراي كسب تجـارب متنوع، اجـازه شركت داشته باشند. 3/68% خواستار بودند كه پرسنل با آنها برخورد محترمانه داشته باشد و مابقي سوال ها ازاهميت كمتري از نظر دانشجويان بـرخـوردار بـود (جدول شماره 3). در سه مورد فوق به ترتيب 3/13% ،3/13% و7/26% انتظارات آنها كاملاً برآورده شده است (جدول شماره 4). در ارتباط با انتظارات دانشجويان از فراگيري امور تخصصي بخش مادران ونوزادان در درمانگاه تنظيم خانواده، 7/76% واحدها انتظار داشتند خود شخصاً با حضور مربي معاينات را انجام دهند. اين در حالي است كه 7/31% موارد، اين انتظار آنها برآورده شده است. 3/33% از واحدها انتظار داشتند تهيه گزارش ماهانه از وضعيت مراجعين به درمانگاه تنظيم خانواده را شخصاً به عهده داشته باشند ودر اين مورد تنها 3/18% موارد انتظار آنها برآورده شد. در درمانگاه مادران باردار، 65% از واحدها انتظار داشتند كه انجام معاينات شكم زن باردار ومانورها ي مخصوص را شخصاً زير نظر مربي انجام دهند كه در اين مورد هم 15% انتظار آنها برآورده شده است .دربخش زايمان واتاق درد 3/68% واحدها انتظارداشتند احيا ي نوزاد را شخصاً در حضور مربي انجام دهند و 55% انجام پذيرش زائو در زايشگاه وتكميل پرونده راتوسط خودشان انتظار دارند كه در اين دو مورد به هيچ ميزاني انتظار آنها برآورده نشده است وتنها مشاهده كننده اين عمليات بوده اند.
در بخش قبل از زايمان نيز 65% انتظار داشتند اولين معاينه بعد از زايمان و ثبت وضع عمومي در پرونده بيمار را شخصاً در حضور مربي انجام دهند و تنها 3/8% مـوارد انتظارشان از اين كار بر آورده شد. در بخش نوزادان نيز 3/68% واحدها انتظار داشتند انجام مراقبت ازنوزاد نارس وانكوباتور را خود شخصاً در حضور مربي انجام دهند. 3/63% نيز انتظار داشتند آموزشهاي لازم را براي مراقبت از نوزاد خود شخصاً انجام دهند كه در اين موارد به ترتيب 6/11% و10% موارد انتظارشان از اين موضوع برآورده شده است. در بخش زنان نيز 3/58% از واحدها انتظار داشتند انجام سنداژ و كشيدن بخيه ها را شخصا ً انجام دهند كه 50% از موارد انجام سنداژ و 7/36% ازواحدها در مورد كشيده بخيه ها انتظارشان بر آورده شده است.
بحث:
با توجه به انتظارات دانشجويان كه اهميت آنها درجه بندي شده است و در مقابل بر آورده شدن اين انتظارت كه در اغلب موارد به ميزان كم و حتي مواردي اصلاً بر آورده نشده است به نظر مي آيد در نحوه برنامه ريزي ها و يا در برقراري ارتباط بين دانشجو ومربيان و پرسنل بخش مشكلاتي وجود دارد. يا اينكه عدم آگاهي و اطلاعات دانشجويان در بعضي موارد، موجب اين خلاء شده است. همان طور كه مرادي در پژوهش خود به اين نتيجه رسيده است، بايستي براي رفع اين مشكل نظرات دانشجويان شناسايي شده، برنامه ريزي براساس اهداف آموزشي انجام گردد. امكانات موجود اعم از بخش، پرسنل، مربي وساير امكانات بر همين اساس برنامه ريزي گردد تا بتوان تضاد را تعديل نمود(6).
جدول شماره 1: توزيع فراواني نسبي واحدهاي مورد پژوهش بر حسب پاسخ به سؤالات انتظار از مربي
شماره سوال سوال خيلي با اهميت با اهميت تاحدودي با اهميت بي اهميت امتياز
2 براي هر 10 نفر دانشجو يك مربي با گرايش تخصص بهداشت مادر و نوزاد وجود داشته باشد 3/68 7/31 158
1 دانشجويان را بانام خانوادگي ومحترمانه صدا كنند 7/66 30 3/3 161
10 دانشجو را براي مراقبت هاي مطلوب پرستاري با روش صحيح تشويق نمايند 70 7/21 3/8 128
6 فرصت تمرين آموخته هاي تئوريك در زمينه روش هاي مختلف مراقبتي در محيط باليني را فراهم نمايد 65 30 3/3 7/1 154
4 در زمان انجام كارهاي عملي توسط دانشجو در دسترس باشد 60 7/36 3/3 155
8 در گوشزد كردن موارد خطاي دانشجو ورفع اشتباهات با ملايمت رفتار نمايد 65 3/28 5 7/1 141
9 درپايان ساعت كارآموزي روزانه پيشرفت دانشجوارزيابي شود 7/51 40 3/8 139
5 وقت كافي براي دانشجو جهت صحبت و برقراري ارتباط بابيمار را برقرار نمايد 3/48 3/38 3/13 154
3 در مورد واگذاري مسئوليت رعايت نظريات دانشجو را بنمايد 40 7/51 3/8 157
7 فرصت تبادل علمي باهمكلاسان وپرسنل بخش رافرآهم نمايد 3/33 3/48 5 7/1 141
× سوالات بر مبناي رتبه به دست آمده از انتظار دانشجويان، مرتب شده است.
جدول شماره 2 : توزيع فرآواني نسبي واحدهاي پژوهش برحسب نوع پاسخ به سوالات مربوط به برآورده شدن انتظارات از مربي
شماره سوال سوال كاملاً
تاحدودي
به ندرت
اصلاً
امتياز
1 دانشجويان را با نام خانوادگي ومحترمانه صدا كنند 65 7/31 7/1 7/1 156
6 فرصت كافي براي دانشجو جهت صحبت وبرقراري ارتباط با بيمار را فراهم نمايد 35 3/43 20 7/1 109
2 براي هر 10 نفر دانشجو يك مربي با گرايش تخصصي بهداشت مادران و نوزادان وجود داشته باشد 7/41 7/31 15 7/11 122
4 در زمان انجام كارها توسط دانشجودردسترس باشد 3/23 7/56 3/18 7/1 121
4 فرصت تمرين آموخته هاي تئوريك در زمينه روشهاي مختلف مراقبتي در محيط باليني را فراهم نمايد 3/23 7/41 3/28 7/6 127
8 در گوشزد كردن موارد خطاي دانشجو ورفع اشتباهات با ملايمت رفتار نمايد 25 7/31 7/31 7/11 102
7 فرصت تبادل نظر علمي با همكلاسان وپرسنل بخش را فراهم نمايد 3/13 7/41 3/38 8/6 97
9 در پايان ساعت كار آموزي روزانه، پيشرفت دانشجو ارزيابي شود 3/18 30 3/38 3/13 92
3 در مورد واگذاري مسئوليت، رعايت نظريات دانشجو را بنمايد 7/16 3/33 7/36 3/13 92
10 دانشجو را براي مراقبتهاي مطلوب پرستاري با روش صحيح تشويق نمايد 20 7/36 35 3/8 79
* سئوالات به ترتيب برآورده شدن انتظارات مرتب شده ودرصدها به صورت سطري حساب شده است.
جدول شماره 3 : توزيع فراواني نسبي پاسخ واحدهاي پژوهش در برآورده شدن انتظارات از پرسنل پرستاري بخش
شماره سوال سوال خيلي با اهميت با اهميت تاحدودي با اهميت
بي اهميت
امتياز
2 دانشجو را بعنوان يكي از اعضا تيم بهداشت در آن بخش بپذيرد 3/83 3/8 3/3 5 158
5 اجازه شركت دانشجو را در انجام تكنيك هاي مراقبتي باليني براي كسب تجارب متعدد بدهند 3/77 20 3/3 3/3 133
1 دانشجويان را بانام خانوادگي و محترمانه صدا كنند 3/68 7/26 3/3 7/1 162
4 دانشجويان را درگرفتن گزارش بخش وشرح حال كامل از بيمارا ن شركت دهند 55 35 3/3 7/6 143
3 در مورد واگذاري مسئوليت رعايت نظريات دانشجو رابنمايد 7/36 7/51 3/8 3/3 157
6 مسئوليت و اجرا ي كليه امور مراقبتي بيمار محول شده به دانشجو را به عهده او بگذارند 7/31 7/51 7/11 5 126
7 در پايان ساعت كا رآموزي روزانه گزارش شفاهي از دانشجو بخواهند 7/36 35 18 10 119
جدول شماره 4 : توزيع فراواني نسبي واحدهاي مورد پژوهش بر حسب نوع پاسخ به سوالات مربوط به بر آورده شدن انتظارات از پرسنل پرستاري بخش
شماره سوال سوال كاملاً
تاحدودي
به ندرت
اصلاً
امتياز
1 دانشجويان را بانام خانوادگي و محترمانه صدا كنند
7/26 3/48 20 5 118
6 مسئوليت و اجراي كليه امور مراقبتي بيمار محول شده به دانشجو را به عهده او بگذارند 3/28 3/43 3/23 5 80
5 اجازه شركت به دانشجو رادر انجام تكنيكهاي مراقبتي باليني براي كسب تجارب متنوع دهند 3/13 3/38 40 3/8 84
2 دانشجويان را به عنوان يكي از اعضا تيم بهداشت درآن بخش بپذيرند 3/13 30 7/41 15 117
7 در پايان ساعت كار آموزي روزانه گزارش شفاهي از دانشجو بخواهد 15 7/31 7/31 7/21 73
4 دانشجويان را در گرفتن گزارش بخش وشرح حال كامل از بيماران شركت دهند 3/13 3/33 7/26 7/26 85
3 در مورد واگذاري مسئوليت رعايت نظريات دانشجو را بنمايد 10 3/23 45 7/21 94
منابع:
1- هروآبادي، شفيقه، نقش و جايگاه پرستاري در بهداشت ودرمان چاپ اول، تهران، 1376، ص: 189.
2- خلخالي، مرتضي و ديگران، فن معلمي، تهران، دفتر تحقيقات وبرنامه ريزي درس، 1361، ص: 63.
3-Torniay, Rhebca second opinions: when needed Journal of nursing Education, oct 1985, N. 3. P.313
4-Schweer, jeane and Kristine, M Gebbie. creative Teaching in clinical nursing, St Louis: C.V. mosby co, 1976, PP: 1-4.
5- رياحي شفيع، آذر، تاريخ پرستاري، تهران، انتشارات دبيرخانه آموزشگاه هاي پرستاري و بهياري چاپ اول، 1369، ص: 3-92.
6- مرادي، علي بيك، بررسي ومقايسه نظرات پرستاران ودانشجويان سال آخر پرستاري در مورد فعاليتهاي باليني دانشجويان پرستاري در بخشهاي داخلي و جراحي بيمارستان هاي دانشگاه هاي علوم پزشكي شهر تهران، پايان نامه كارشناسي ارشد پرستاري دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي ايران، مرداد 1372، ص: 45.
تعريف و تمجيد ديگران از خود را چگونه بپذيريم؟
(ره آورد شماره 14)
طيبه مهرابي: عضو هيأت علمي دانشكده پرستاري و مامائي ع.پ اصفهان
آيا شمـا در پذيرش تمجيد ديگران از خود مشـكل داريد؟ آيا هر موقـع كه از شما تعـريف و تمجيـد مي كنند، شما پاسخ مي دهيد كه «خواهش مي كنم، چيز مهمي نبود»؟
آگاه باشيد كه كمرنـگ نمودن يك تعـريف و تمجيـد غالباً هم شما و هم شخصي را كه از شما تعريف مي كند، كم ارزش و تحقير مي نمايد. به جاي گفتن جمله بالا، خيلي راحت مي توانيد بگوييد: «متشــكرم». مطمئن باشيد اين جمله ساده خيلي بهتر اثربخش خواهد بود.
منبع:
بركو، روي. مديريت ارتباط، ترجمه: دكتر سيد محمد اعرابي؛ تهران: دفتر پژوهش هاي فرهنگي، ص: 41 .
