مقايسه نيازهاي آموزشي زنان و مردان داوطلب ازدواج در مركز مشاوره
قبل از ازدواج ملاهادي اصفهان در سال 1383
شراره دوازده امامي٭، سعادت قاسمي، سهيلا احسانپور
چكيده
مقدمه: ازدواج و تشكيل خانواده، يكي از مهمترين رخدادهاي زندگي هر فردي ميباشد و در اين راستا مشاوره قبل از ازدواج از سهم به سزايي در شكلگيري هر چه بهتر آن برخوردار ميباشد. همچنين از آنجا كه براي تدوين برنامه و طرحهاي آموزشي در هر سازماني نياز به مطالعات نيازسنجي ميباشد، لذا در مطالعة حاضر به تعيين و مقايسه نيازهاي آموزشي داوطلبين ازدواج زن و مرد در 4 حيطه بهداشت باروري، تنظيم خانواده، بيماريهاي مادرزادي، پيشگيري از سرطانهاي شايع پرداخته شده است.
روشها: اين پژوهش يك مطالعه توصيفي، مقايسهاي ميباشد كه در مركز مشاوره قبل از ازدواج ملاهادي اصفهان انجام شده است. واحدهاي مورد پژوهش300 زن ومرد داوطلب ازدواج بودند. ابزار گردآوري اطلاعات، پرسشنامه نيازسنجي محقق ساخته بود كه شامل 57 سؤال در دو بخش دموگرافيك و موضوعات آموزشي در 4 حيطه بود. جهت تجزيه و تحليل دادهها ازآمار توصيفي و تي تست استفاده گرديد.
نتايج: يافتههاي پژوهش نشان داد كه نياز به آموزش نمونههاي هر دو گروه در تمام حيطهها بالاتر از حد متوسط ميباشد. همچنين ميانگين نمرات نياز آموزشي به جز در حيطه پيشگيري از سرطانهاي شايع زنان و مردان، در ساير حيطهها با 05/0P< تفاوت آماري معنيداري را بين دو گروه نشان ميدهد.
بحث: با توجه به يافتههاي اين پژوهش نياز به آموزش داوطلبين ازدواج زن و مرد در تمام موضوعات 4 حيطه اين مطالعه مشهود ميباشد، بنابراين پرسنل و مشاوران قبل از ازدواج بايد از اين نيازها آگاهي پيدا كرده و برنامهها و امكانات آموزشي مناسب با آنها را تدارك ببينند.
واژههاي كليدي: ازدواج، مشاوره قبل از ازدواج، داوطلبين ازدواج، نياز آموزشي
مقدمه:
بـي شـك ازدواج و تشـكيل خانـواده، يكـي از مهمتـرين رخدادهاي زندگي هر فردي مـيباشد كه از لحاظ مذهبي، جامعهشناسي و فطري يكي از نيازهاي اساسي بشر بوده و نه تنها براي زن و شوهر بلكه براي نسلهاي بعد نيز سرنوشت ساز اسـت (1). در اين راستا مشـاوره قبل از ازدواج كه يكـي از موضوعات برنامه بهـداشت باروري بوده و تضمين كننده سلامت باروري و نشـاط و رفاه خانواده است، از سهم بسزايـي برخوردار مـيباشد (2). با پيشرفت علوم در جهان و ورود به عرصه ارتباطات، اگر چه جوانان امروز به راحتي قابليت دسترسي به انواع رسانهها و اخبار و اطلاعـات در زمينههاي مختلف را دارنـد، اما هميـن تنوع در اطلاعـات گاهـي جوانـان را به انحـراف سوق داده و آنـان را دچار سردرگمـي مـينمايد. در نتيجه ضـرورت وجود كانالهايـي
٭عضو هيأت علمي (مربي) گروه مامايي دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي اصفهان
E-mail: Davazdahemami@nm.mui.ac.ir
براي اطلاع رسانـي، آموزش مناسب، سنجيده و متناسب با نياز جوانان به خصوص در امر ازدواج، احساس مـيشود (3). از مهمترين تجربياتـي كه يك زوج ميتوانند در آن شريك باشند بارداري و تولـد نوزاد اسـت و لازم است آنهـا تغـييرات ناشي از آن را به عنـوان يـك مرحله حساس در زندگـي پذيرفته وسعـي كنند آگاهيهاي لازم را در اين مورد به دست آورند (4). به علاوه داشتن يك حاملگي برنامهريزي شده وبه وقوع پيوستـه در زمان مورد نظر زوجين يكي از حقوق مسلم هر زن ومرد واقع در سنين باروري مـيباشد كه خود از جنبههاي مهم بهداشت باروري و جنسي محسوب مـيگردد (5). مشاوره قبـل از ازدواج بايد عملكـردي هماهنـگ و كلي باشد كه تمـام اطلاعات در زمينههـاي متعدد از جمله بهداشت باروري (سـلامت كامل افراد در امور مربوط به بـاروري)، بيماريهـاي مادرزادي (بيماريهـاي ارثي وژنتيكي به خصوص در نتيجه ازدواجهاي فاميلي)، تنظيم خانواده (يك بارداري برنامهريزي شده و جلوگـيري از انواع ناخواسته و عـوارض ناشي از آن)، پيشگيري از سرطانها (غربالگري و تشخيص زودرس سرطانها) كه از موارد ضروري ميباشند، را شامل شود (6).
از آنجـا كه تعيين نياز آموزشـي نقطه آغازين هر نوع برنامه آموزشي است و تدوين برنامههاي آموزشـي منوط به سنجـش و شناسايـي نيازهـا ميباشد (7)، همچنين مرحله قبل از ازدواج يعني اولين گام در تشـكيل خانوادهاي كه سـلامت آن تضمين كننده سلامت جامعه خواهد بود، ميتواند اهميت بسيـار زيادي داشته باشد، با اين وجـود هنوز هيچ نيازسنجي در مورد نياز آموزشـي اين قشر از افراد جامعه ما صورت نگرفته است، چه بسا بتوان با غنـيسازي اين آموزشها از طـريق بررسي اولويتهاي آموزشي اين قشر، اولين پل ارتباطي سيستم بهداشتي جامعه را با يك خانواده آن چنان مستحكم كرد كه در تمام طول مراحـل زندگي اين ارتباط همچنان مستدام باقي مانده و ارتقـاء سلامت و بهـداشت جسمـي و روحـي خانواده و نسلهاي آينده را تضمين كند.
لـذا اين پژوهش بـا هـدف تعيين و مقـايسه نيازهـاي آموزشي داوطلبين ازدواج در 4 حيطـه بهـداشت باروري، تنظيـم خانواده، بيماريهـاي مادرزادي و پيشگيري از سرطانهـاي شايع زنان و مردان، در مركز مشاوره قبل از ازدواج ملاهادي سبزواري اصفهان در سال 1383 انجام گرفت.
مواد و روشها:
اين پژوهش يك مطالعه توصيفي مقايسهاي، دو گروهي و مقطعي ميباشد. جامعه مورد پژوهش كليه داوطلبين ازدواج زن و مرد مراجعه كننده به مراكز ملاهاديسبزواري اصفهان بودهاند.
نمونهگيري باروش آسان انجام و حجم نمونه شامل 150 زن و 150 مرد بودهانـد كه تمايل بـه شـركت در مطالـعه را داشتهانـد و شرائط عـدم ورود به پژوهـش داوطلبينـي بودهانـد كه بـراي ازدواج مجـدد مراجعـه كردهانـد. لازم بـه ذكـر ميباشد كه نمونههاي دو گروه زوج نبودند. گرد آوري دادههـا با استفاده از پرسشنامه نيازسنجـي محقـق ساختـه مشتمـل بر 2 بخش مشخصـات دموگرافيـك و موضوعـات آموزشي در 4 حيطه ميباشد. موضوعات آموزشي در حيطه بهداشت بـاروري شـامل ساختمـان و عملكـرد دستـگاه تناسلي در زن و مرد، بهداشت دوره قاعدگي در زن، بهتـرين شرائط جسمي و روحي زن و مـرد براي شـروع بارداري، خطـر بارداري براي زنان مبتـلا به بيماريهـاي خـاص، چگونگـي باردار شـدن و بارداريهـاي ناخواسته و مراقبتهـاي لازم براي يك بارداري بيخطر بود.
در حيطه تنظيـم خانواده سئـوالات در مـورد روشهاي پيشگيري از بارداري مناسب در ابتداي ازدواج، انواع روشهـاي اورژانسي پيشگيري از بـارداري، احكام شرعـي مربـوط به روشهـا و نقش و مشاركت مردان در استفاده از روشهاي پيشگيري از بارداري بود در حيطه بيماريهـاي مادرزادي سئوالات پيرامون بيماريهاي مادرزادي، خطـر ازدواجهـاي فاميلـي، مشـاوره ژنتيـك و آزمايشهاي خوني قبل از ازدواج بود. در حيطه پيشگـيري از سرطانهـاي شايع زنـان و مـردان سؤالات در مورد روشهاي پيشگيري و تشخيص زود هنگام سرطان پستان، سرطان دهـانه رحم و سرطانهـاي شايع مردان بود. پرسشنامه براساس طيف 5 درجهاي ليكـرت (از خيلي كم تا خيلي زيـاد (1 تـا 5) طرحريـزي گرديـده و ميـانگين نمـرات، ميزان نيـاز به آمـوزش در هر سـؤال را نشان ميداد.
اعتبار علمي پرسشنامه به روش اعتبار محتوي و اعتماد علمي آن با روش دو نيمه كردن استفاده شـد. در اين رابطه پرسشنـامه توسط 15 نفـر از جامعـه پژوهش كه مشخصات واحدهـاي مورد پژوهش را دارا بوده تكميل شد. (اين تعداد نمونه جزء نمونه پژوهش قرار نگرفتند). سپس ضريب همبستگـي سؤالات آزمون زوج با فرد محـاسبه شده و سؤالات با ضريب همبستگي بيش از 7/0 مورد پذيرش قرار گرفت. پرسشنامه توسط كليه داوطلبين ازدواج زن و مردي كه تمايل به شركت در مطالعه را داشتند، قبل از شروع كلاس آموزشي در مركـز مشاوره، تكميـل شد. جهت تجزيـه و تحليل آماري دادهها از روشهاي آماري توصيفي و استنباطي (تي تست) و از نرمافزار SPSS استفاده گرديد. در اين پژوهش ميزان خطا 05/0 در نظر گرفته شد.
نتايج:
يافتههاي پژوهش نشان داد كه در گروه زنان ميانگين سن 36/3±21 سال، اكـثريت زنان داراي ديپلـم بـوده و در رشتـه ادبيـات علـوم انسـاني تحصيل كرده بودند. شغل اكـثريت زنان خانهدار بود و در گروه مردان ميانگين سني 6/3±4/25 سال، تحصيلات اكثريت ديپلم (7/32 درصد) و ليسانس و بالاتر (7/32 درصد در رشتههاي فني مهندسي) بود. اكثريت مـردان داراي شغـل آزاد بودند.
جـدول مربوط به نتايج حاصـل از پژوهـش نشان ميدهد كه اولويت اول در حيطه بهداشت باروري در گروه زنان «بهترين شرايط جسمي و روحي و اجتماعي زن و مرد براي شروع بارداري» با ميانگين 18/4 در زنان و در گروه مردان «انواع بارداريهاي پرخطر و ناخواسته و عـواقب آنهـا» با ميـانگين 88/3 بـود. در حيطـه تنظيـم خانـواده در هـر دو گـروه و روشهـاي پيشگيري از بارداري به ويـژه روشهاي مناسب در ابتداي ازدواج بـا ميانگين نمره 81/4 در زنان و 67/3 در مـردان بـود. در حيطـة بيماريهـاي مـادرزادي نيز در هر دو گروه اولـويت اول، بـا «آزمايشهاي خوني قبل از ازدواج و نقـش آنها در ازدواج سالم (تالاسمـي و....))) بود. كه در زنان ميـانگين نمره 81/4 و در مردان 67/3 بود. در حيطه پيشگيري از سرطانهاي شايع زنان و مردان، مهمترين اولويت آموزشـي در هر دو گروه «روشهاي پيشگيري و تشخيص زود هنگام سرطان دهانه رحم)) با ميانگين 52/4 در زنان و31/4 در مردان بود.
جدول شماره 1: مقايسه ميانگين نمرات نياز آموزش در 4 حيطه در دو گروه داوطلبين ازدواج زن و مرد
گروه
حيطه آموزشي داوطلبين زن
داوطلبين مرد
ميانگين انحراف استاندارد
ميانگين انحراف استاندارد
P-value
1
بهداشت باروري
86/3
66/0
66/3
76/0
021/0
2
تنظيم خانواده
4
77/0
63/3
89/0
0001/0
3
بيماريهاي مادر زادي
74/3
93/0
51/3
90/0
031/0
4 پيشگيري از سرطانهاي شايع زنان و مردان
08/4
92/0
98/3
85/0
311/0
بحث:
جـدول مربوط به نتـايج حاصل از پژوهـش نشان ميدهد كه اولويت اول در حيطه بهداشت باروري در گروه زنان «بهترين شرايط زن و مرد بـراي شـروع بارداري» مـيباشد. در اين زمينـه مطالـعه محمدي (1383) نيز تأييد مـينمايد كه آموزش شرايط مناسب براي بارداري و مراقبت-
هاي مربوطه از اولويتهـاي نياز آموزشـي زنان ميباشد (8). در حيطه تنظيم خانواده، اولويت اول در هر دو گروه «روشهاي پيشگيري از بارداري
به ويژه روشهاي مناسب در ابتداي ازدواج» بود.
در اين حيطه، فاستر (Foster) و همكاران 2004
نشـان دادند كه زنانـي كه در خطر بيشتري براي بـارداري ناخواسته بودنـد و يـا از هيـچ روشـي استفاده نمـيكردند، از كمترين ميـزان آگاهـي برخـوردار بودند كـه نياز به آموزش بيشتـر و وسيعتر را در گروههـاي پرخطر به ويژه زنـان جواني كه در سنين باروري هستند را مورد تأكيد قرار ميدهد (9). در حيطه بيماريهاي مادرزادي، مهمترين اولويت در هر دو گروه «آزمايشهـاي خوني قبل از ازدواج ونقش آنها در ازدواج سالم (تالاسمي و...)» بود.
الخالـدي ((Al- khaledi و همـكاران 2002
نيز اولويت مهم آموزش دانشجويان در كلاسهاي مشاوره قبل از ازدواج را تستهاي خوني جهت بررسي هموگلوبينوپاتيهـا ذكر كردند (10). در حيطـه پيشگيـري از سرطانهـاي شايـع زنان و مـردان اولـويت اول آموزشـي در هر دو گـروه «روشهـاي پيشگيري و تشخيـص زود هنـگام سرطان دهانه رحم و پاپ اسمير» بود.
ريد (Reid) 2001 نيز در بررسـي خود نشان داد كـه اكثر زنان اطلاعـات كافي در مورد پـاپ اسمير ندارند و تمام زنان نياز به آموزش در مورد عوامل خطر زاي سرطان سرويكـس دارند و اگر چه زنان عقيده به جدي بودن اين سرطان دارند ولي آن را غير قابل درمان نميدانند (11). همچنين يافتهها بيانگر اختلاف معنيدار بين نياز آموزشي مـردان و زنان در همة حيطههـاي مورد پژوهش جز حيطه پيشگيري از سرطانهـاي شايع زنان و مردان ميباشد. بانكل (Bankole) 1998 نيز نشان داد زنان و مردان اهداف باروري متفاوتـي داشته و براي فهـم اين تفاوتهـا بايد از هـر دو زوج اطلاعات به دست آورده شود و نياز به بررسـي نگـرش و عملكـرد مردان در اين زمينـه وجـود دارد (12). همچنين يافتهها بيانگر آن بود كه نياز به آموزش در هر دو گروه در همة حيطهها بالاتر از حد متوسط بوده كه نشانگـر آن است كه هر دو گـروه داوطلبين ازدواج زن و مرد نسبـت به تمامي حيطهها نياز به آموزش داشتهاند و همچنين آزمـون آمـاري تي نشان داد كه تفـاوت آمـاري معنـيداري بين نياز آموزشـي دو گروه در همـة حيطهها به استثناي حيطه پيشگيري از سرطانهاي شـايع زنان و مردان وجـود داشت (05/0P<).
با عنايت به نتايج حاصل از اين پژوهش، نياز فراواني به اقدامات مؤثر و گستردهتري در جهت آموزش هر چه بهتر داوطلبين ازدواج در مراكـز مشـاوره قبل از ازدواج از طريق پيشنهـادات زير احساس مـيگردد: الف- تعيين و تغيير سرفصل مطالب آموزشي مباحث قبل از ازدواج با استفاده از مـوارد مطرح شده در 4 حيطـه اين پژوهـش، ب- پيشنهاد به توسعه مراكز مشاوره ازدواج به صورت جهت انجـام مشاوره چهره به چهره با زوجيـن، ج- پرسنل بهداشتـي تأكيد بيشتري بر نقش غربالگـري سرطانها به خصوص سـرطان سرويكس و پستان در مشاورهها داشته باشند.
بنابراين با توجه به تمايل بالاي زنان و مردان در شرف ازدواج براي كسب اطلاعات علمي در حيطههـاي مختلف، به نظـر مـيرسد مسئولـين بهداشت و درمان كشور با برنامهريزي دقيقتر و دادن اطلاعـات علمـي معتبـر از طريـق مراكـز مشـاوره، مـيتوانند اين قشر از مردم جامـعه را تحت پوشش قرار داده تا انتقال اطلاعات خرافي، سنتي و غير علمي به حداقل برسد.
منابع:
1. عقيلي م. دانستنيهاي قبل از ازدواج و بعد از ازدواج، چاپ اول، تهران: نشر آذريون. 1378.
2. خسرواني ه و همكاران. مشاوره قبل از ازدواج، چاپ سوم، تهران: انتشارات انديشمند.1380.
3. مهرام م. بررسي نظرات زوجين جوان در مورد آموزشهاي قبل و حين ازدواج. طرح تحقيقاتي دانشگاه علوم پزشكي
زنجان. 1378: 4.
4. امامي افشار ن و همكاران. در انتظار تولد (راهنمائي آموزشي پدران ومادران). چاپ دوم. تهران: انتشارات وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي. 1382.
5. حسني م. پيشگيري از بارداريهاي ناخواسته. مجله بهداشت خانواده 1376؛ (8): 34.
6. اسلامينسب ع. مشاوره ازدواج. چاپ اول، تهران: نشر حيان. 1376.
7. امينالرعايا م. نياز سنجي آموزشي كاركنان دانشگاه علوم پزشكي اصفهان. پاياننامه كارشناسي ارشد. اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامي واحد خوراسگان 1382.
8. محمدي ف. مقايسه نيازهاي آموزشي دوران بارداري از ديدگاه زنان باردار و پرسنل بهداشتي. پاياننامه كارشناسي ارشد مامايي. دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي اهواز. 1383.
9. Foster DG, H arperc, Bley, Mikandaj. Knowledge of emergency contraception among
women aged 18-44 in California. Am J obstet Gybecol 2004; 191 (1): 150-6
10. Al- khaldi YM, Al-sharif AA , Sadig AA. Attitude to premarital counseling among students of Abha Health Sciences College. Saudi Medical Journal 2002; 23 (8): 986- 90.
11. Reid J. Women’s knowledge of papsmears, risk factors for cervical cancer. JOGNN 2001; 30 (3): 299-303.
12. Bankole A, Singh S. Couples fertility and contraceptive decision- making in developing countries: hearing the man’s voice. International family planning perspectives 1998; 24 (1): 15.
Abstract
Title: Comparison of premarital educational needs among would be spouses in Molahady center (Isfahan 2004).
Authors: Sh. Davazdahemami, S. Ghasemi, S. Ehsanpour.
Introduction: One of the most important events in the life of people is marriage. Premarital counselling can help would be spouses first to get knowledge & then get married. Since, educational need assessment studies are essential to design every educational program, this study tried to evaluate the educational needs of would be spouses & to compare them between men & women.
Methods: This research is a descriptive-comparative study with the goal of assessing educational needs of would be spouses in 4 fields (reproductive health, family planning, diseases and prevention of common cancers) in 300 women & men. Data were collected by a questionnaire with 57 questions in 2 sections (demographic & educational subjects). Descriptive statistical methods and T-test were used to analyse the data.
Results: Findings of this study indicated significant differences between men & women`s educational needs in all of the fields (p<0/05) with exception of cancer prevention. Also, all of the samples in both groups needed all these subjects.
Discussion: Premarital counselors must be aware of premarital educational needs of would be spouses & then design educational programs according to these needs.
Inclusion of above four fields, investigated by this study, in designing educational programs is suggested.
Keywords: Marriage, Premarital counseling, Would be spouses, Educational need |
